• Project Name: การเปลี่ยนสายไฟ Main Power ในขบวนรถโดยสาร: หลักการและกรณีศึกษา WCE RTE
  • Client: ผู้ว่าจ้างในอุตสาหกรรมระบบราง
  • Description: เปลี่ยนสายไฟ Main Power ตู้โดยสารหลังอุบัติเหตุ 8 เส้น พร้อมทดสอบความต้านทานฉนวนและรายงานผล

สรุปสั้น

สายไฟ Main Power เป็นเส้นทางหลักที่ส่งพลังงานไฟฟ้าไปยังระบบต่าง ๆ ของขบวนรถโดยสาร เช่น ระบบปรับอากาศ แสงสว่าง และระบบควบคุม ดังนั้น เมื่อตู้โดยสารผ่านเหตุการณ์ที่สายไฟอาจได้รับความเสียหาย เช่น อุบัติเหตุ การเปลี่ยนสายไฟให้ถูกต้องตามหลักวิศวกรรมและการทดสอบความต้านทานฉนวนก่อนส่งมอบ จึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้ตู้กลับมาใช้งานได้อย่างปลอดภัย บทความนี้อธิบายหลักการที่เกี่ยวข้อง พร้อมกรณีศึกษาจากงานของหน่วยธุรกิจวิศวกรรมระบบราง (RTE) ของ WCE

1. สายไฟ Main Power ในขบวนรถโดยสารคืออะไร

ขบวนรถโดยสารต้องใช้ไฟฟ้าสำหรับระบบภายในตู้ เช่น ระบบปรับอากาศ แสงสว่าง และอุปกรณ์ควบคุม ในหลายระบบ แหล่งจ่ายหลักของขบวนจะจ่ายไฟฟ้า แล้วส่งต่อไปตลอดความยาวขบวนผ่านสายไฟหลักที่เดินภายในแต่ละตู้ และเชื่อมระหว่างตู้ด้วยสายพ่วงและเต้ารับ

ตัวอย่างเช่น แนวปฏิบัติของสมาคมขนส่งสาธารณะอเมริกัน (APTA) สำหรับระบบ Head End Power 480 Vac กำหนดให้ใช้สายพ่วงหลายชุดต่อขนานกันในแต่ละจุดเชื่อมต่อระหว่างตู้ และระบุหัวข้อการเดินสาย การกระจายไฟ และการทดสอบไว้อย่างเป็นระบบ [3]

ด้วยเหตุนี้ เมื่อสายไฟชุดนี้รับกระแสไฟของหลายตู้ต่อเนื่องกัน ความเสียหายเพียงจุดเดียวจึงอาจกระทบการจ่ายไฟของทั้งขบวน

2. หลักการสำคัญ

2.1 สายไฟสำหรับรถไฟเป็นสายเฉพาะทาง

สายไฟที่ใช้ในยานพาหนะระบบรางต้องทนต่อสภาพการใช้งานที่ต่างจากอาคารทั่วไป ทั้งการสั่นสะเทือน อุณหภูมิ และข้อกำหนดด้านความปลอดภัยจากอัคคีภัย ดังนั้น มาตรฐานยุโรป EN 50264 จึงครอบคลุมสายไฟกำลังและสายควบคุมสำหรับยานพาหนะระบบรางที่มีสมรรถนะพิเศษด้านอัคคีภัย โดยกำหนดข้อกำหนดของวัสดุฉนวนและเปลือกหุ้มสาย [2] ตัวอย่างเช่น ส่วนที่ว่าด้วยสายแกนเดี่ยวกำหนดฉนวนแบบยางเชื่อมขวาง (crosslinked elastomeric) ชนิดปราศจากฮาโลเจน และอุณหภูมิตัวนำใช้งานต่อเนื่อง 90 °C [5]

2.2 การติดตั้งและการยึดสาย

อย่างไรก็ตาม คุณภาพของงานไม่ได้ขึ้นกับตัวสายเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับวิธีติดตั้งด้วย มาตรฐาน EN 50343 กำหนดข้อกำหนดการติดตั้งสายไฟบนยานพาหนะระบบราง ครอบคลุมสายไฟ บัสบาร์ ขั้วต่อ และอุปกรณ์ปลั๊ก/เต้ารับ [1] นอกจากนี้ แนวปฏิบัติของ APTA แนะนำให้มีตัวยึดสายแบบมีฉนวนทุกระยะไม่เกินประมาณ 1.22 เมตร (4 ฟุต) เพื่อรองรับสายกำลัง [3] ผลที่ได้คือ การยึดสายที่ดีช่วยลดการเสียดสีและความเสียหายจากการสั่นสะเทือนระหว่างการเดินรถ

2.3 การทดสอบความต้านทานฉนวน (Insulation Resistance Test)

การทดสอบความต้านทานฉนวนใช้เครื่องทดสอบจ่ายแรงดันไฟฟ้ากระแสตรงเข้าไปที่ตัวนำ จากนั้นจึงวัดกระแสรั่วที่ไหลผ่านหรือไหลบนผิวฉนวน แล้วแสดงผลเป็นค่าความต้านทาน (เมกะโอห์ม) ซึ่งเป็นวิธีที่ไม่ทำลายชิ้นงาน [4] วิธีที่นิยมมีดังนี้

  • การอ่านค่าจุดเดียว (Spot Reading) – จ่ายแรงดันตามเวลาที่กำหนด โดยทั่วไป 60 วินาที แล้วอ่านค่า [4]
  • การทดสอบตามเวลา และดัชนีโพลาไรเซชัน (Polarization Index) – เปรียบเทียบค่าที่เวลาต่างกัน ฉนวนที่ดีจะมีค่าความต้านทานเพิ่มขึ้นต่อเนื่องตามเวลา [4]

นอกจากนี้ แหล่งเดียวกันระบุหลักการคร่าว ๆ (rule of thumb) ว่าค่าความต้านทานฉนวนควรอยู่ราว 1 เมกะโอห์มต่อแรงดันใช้งานทุก 1,000 โวลต์ และการเลือกแรงดันทดสอบควรสัมพันธ์กับพิกัดแรงดันของอุปกรณ์ [4] อย่างไรก็ตาม เกณฑ์ยอมรับจริงของแต่ละงานขึ้นกับมาตรฐานและข้อกำหนดของเจ้าของระบบ

ในทำนองเดียวกัน แนวปฏิบัติของ APTA กำหนดให้การทดสอบความต่อเนื่อง ความต้านทานฉนวน และการทดสอบไดอิเล็กตริก เป็นส่วนหนึ่งของการทดสอบระบบจ่ายไฟของขบวนรถ [3]

2.4 ทำไมงานซ่อมหลังอุบัติเหตุต้องให้ความสำคัญกับสายไฟ

ฉนวนสายไฟเสื่อมได้จากความเสียหายทางกล การสั่นสะเทือน ความร้อนหรือความเย็น ความชื้น และสิ่งปนเปื้อน โดยเฉพาะรอยแตกหรือรูเล็ก ๆ ที่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น อาจกลายเป็นเส้นทางรั่วของกระแสไฟได้ [4] ในตู้ที่ผ่านอุบัติเหตุ สายไฟอาจได้รับแรงกระแทก ถูกบีบ หรือถูกความร้อน ดังนั้น การเปลี่ยนสายชุดใหม่ร่วมกับการทดสอบความต้านทานฉนวนจึงช่วยยืนยันสภาพระบบก่อนนำกลับไปใช้งาน

3. กรณีศึกษา: งานเปลี่ยนสายไฟ Main Power ตู้โดยสารหลังเกิดอุบัติเหตุ โดย RTE

  • ขอบเขตงาน: งานระบบไฟฟ้า เปลี่ยนชุดสายไฟ Main Power ใหม่ทั้งหมด 8 เส้น ครอบคลุมสายไฟระหว่างขบวนและภายในตัวรถ
  • การทดสอบ: ทดสอบค่าความเป็นฉนวนพร้อมจัดทำรายงานผลการทดสอบ
  • การส่งมอบ: ส่งมอบตู้โดยสารคืน เพื่อเข้าสู่ขั้นตอนติดตั้งอุปกรณ์ส่วนอื่นซึ่งดำเนินการโดยหน่วยงานอื่น
  • ผู้ว่าจ้าง: ผู้ว่าจ้างในอุตสาหกรรมระบบราง
  • ความคืบหน้า: แล้วเสร็จ 100%

ภาพปกแสดงองค์ประกอบของงาน ภาพใหญ่ด้านซ้ายคือปลายสาย Main Power ที่ปอกฉนวนเตรียมต่อขั้ว ส่วนด้านขวาจากบนลงล่างคือชุดขั้วต่อสายใต้ท้องรถ ตู้โดยสารที่ยกขึ้นบนแม่แรงระหว่างการซ่อม และแนวการเดินสายไฟระหว่างตู้ ทั้งนี้ ภาพทั้งหมดเป็นภาพประกอบเชิงเทคนิคที่สร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพถ่ายจากหน้างานจริง และไม่ระบุตัวบุคคล ผู้ว่าจ้าง หรือยานพาหนะ

4. ข้อสังเกตจากงานนี้

  • งานซ่อมตู้โดยสารหลังอุบัติเหตุมักแบ่งเป็นหลายส่วน ดังนั้น การกำหนดขอบเขตงานระบบไฟฟ้าให้ชัด และส่งมอบตามลำดับขั้นตอน จึงช่วยให้งานส่วนอื่นเดินต่อได้ไม่สะดุด
  • นอกจากนี้ การทดสอบความต้านทานฉนวนพร้อมรายงานผล เป็นหลักฐานทางเทคนิคที่ช่วยให้เจ้าของระบบตัดสินใจนำตู้กลับมาใช้งานได้อย่างมั่นใจ
  • สุดท้าย การเปลี่ยนสายครบทั้งชุดช่วยลดความเสี่ยงจากความเสียหายที่ซ่อนอยู่ในสายเดิม

5. บริการของ WCE

หน่วยธุรกิจวิศวกรรมระบบราง (RTE) ของ WCE ให้บริการงานวิศวกรรมและงานซ่อมบำรุงยานพาหนะระบบราง รวมถึงงานระบบไฟฟ้าของตู้โดยสาร ตั้งแต่การเปลี่ยนสายไฟ การติดตั้ง จนถึงการทดสอบและจัดทำรายงานผล

ติดต่อ: +66 65-937-6283 | international@wce.co.th | www.wce.co.th
We engineer your success.

เอกสารอ้างอิง

[1] CENELEC. EN 50343:2024 Railway applications – Rolling stock – Rules for installation of

✉️

Purchasing Department : phaiboono@wce.co.th   |   Human Resources and Administration Department : hrmwce@wce.co.th   |   Sales Department : international@wce.co.th

Headquarters Bangkok

16 K&Y Building 5 Fl., Surasak Road, Silom Sub-District, Bangrak District, Bangkok, 10500

Sales Department: +66 (0) 6 5937 6283
Accounting (Bangkok): +66 (0) 81 986 7190
Procurement Department: +66 (0) 81 941 0128
Careers & Internships: +66 (0) 64 934 2684
Fax: +66 (0) 2233 6669

Factory Bang Saphan

9/1 Moo 4, BanKlangNa–YaiPloy Road, Maerumphueng, BangSaphan, PrachuapKhiriKhan 77140

Telephone +66 (0) 3290 6112 – 119
Sales Department: +66 (0) 6 5937 6283
Accounting (Factory): +66 (0) 81 149 0614
Procurement Department: +66 (0) 81 941 0128
Careers & Internships: +66 (0) 64 934 2684
Fax +66 (0) 3290 6120